Hát sắc bùa - phong tục đẹp chúc Tết ở Kỳ Anh, Hà Tĩnh

Một đội hát sắc bùa đang trình diễn. (Nguồn: doankyanhht.Org.Vn) Nhiều vùng quê ở huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh) đến nay vẫn giữ phong tục chúc Tết bằng những câu hát sắc bùa. Hát sắc bùa là một hình thức ca múa nhạc dân gian, từ lâu đã trở thành lỗ mãng sinh hoạt văn hóa ở nhiều làng xóm trong huyện Kỳ Anh vào mỗi độ Tết đến, Xuân về. Loại hình nghệ thuật này vừa mang nguyên tố tâm linh, cầu cho mưa thuận gió hòa, vật thịnh người lành, cuộc sống an vui hạnh phúc. Giáp Tết, khi công việc đồng áng đã vơi đi, ngoài việc líu tíu sửa soạn nhà cửa, mua sắm để chờ đón năm mới, hầu như nhà nào cũng sửa soạn để chờ đón đội hát sắc bùa đến chúc Tết sau giao thừa. Về xã Kỳ Hải những giáp Tết, từ đầu xã đã vang tiếng trống, coòng và nờm nợp không khí luyện tập của các phường hát sắc bùa. Đội sắc bùa thường được tổ chức ít nhất từ 6-12 người, đông thì vài ba chục người gọi là phường bùa. Trong đội thường có một ông cai sắc, một ông tróc quỹ, một người đóng quỹ, một người đánh trống, một người gõ phách, một ông đọc thần chú; những người còn lại có vai trò như đội đồng ca. Ông cai sắc thường là người nhanh nhẹn, thông thuộc các bài hát chúc mừng và có thể ứng khẩu sáng tác tùy theo cảnh ngộ gia đình và đối tượng sao cho hạp từng gia đạo. Phường hát tập hợp tập dượt từ đầu tháng Chạp và bắt đầu hát vào đêm 30 Tết cho đến hết tháng Giêng. Trong đêm 30 Tết, sau khi tập kết làm nghi lễ tại Đình làng, vào lúc giao thừa vừa điểm, phường hát sắc bùa bắt đầu đến chúc Tết các gia đình. Trên đường đi, đoàn còn vấn đông đảo người dân đi theo khích lệ. Đoàn vừa đi vừa hát và đánh trống, chiêng, thanh la, sính tiền. Sức hấp dẫn của hát sắc bùa là sự kết hợp của nhạc cụ và lời ca. Khi đội sắc bùa đến ngõ, ông cái xướng lên: “Đầu xuân năm mới, trai chúng tôi đến lì xì gia đình. Trên kính lạy tiên nhân, tiên linh phù hộ độ trì cho con cháu được an khang thịnh vượng. Sang năm mới kính chúc gia đình gặp nhiều may mắn. Cầu tài thì đắc lộc, cầu bình an thì được bình an." Các thành viên trong đội họa theo: “Đón xuân đón tết. Thôn xóm phấn chấn gia đình thành tâm.” Sau bài mở ngõ và bài vào xuân, chủ nhà mời đội sắc bùa vào làm lễ nơi bàn độc tiên tổ, ông cái khấn vái và xin phép ông cha gia chủ, hai tay nâng lấy lá bùa dán lên cột nhà. Lá bùa có nội dung kính chúc gia chủ bách niên giai lão, thần nông hộ vận hay thần ngư độ trì chủ nhà làm ăn may mắn, phát đạt. Trong hát sắc bùa, phần hát chúc gia chủ phát đạt với nghề đang theo là nội dung không thể thiếu. Đến nhà gia đình làm nông, ông cái xướng bài chúc nông gia. Đến nhà làm nghề trồng dâu nuôi tằm dệt lụa, ông cái xướng bài chúc nghề dệt lụa. Đội sắc bùa đi đến đều mang đến sự vui vẻ và nhận được hưởng ứng nhiệt liệt của mọi người. Chủ nhà nhận được lời chúc của phường bùa thì cũng có lời đáp lại, cứ như thế cuộc thi thố nhân kiệt trở thành cuộn và quyến rũ. Sau đó, phường sắc bùa hát lời lạy tạ để đến với gia đình khác. Phường sắc bùa thôn Nam Hải (xã Kỳ Hải) hiện có 7 thành viên đều là các vị lão niên như cụ Hoàng Xuân Tùng, cụ Phan Thọ, cụ Nguyễn Bách... Phường hát sinh hoạt bộc trực ở thôn, ngoại giả còn phục vụ ở các xã trong và ngoài huyện trong các dịp liên hoan, hội nghị. Đến nay, ngoài phường sắc bùa của các cụ lão niên thì còn có thêm đội sắc bùa của phụ nữ và của các cháu thiếu nhi gồm các em nam trong độ tuổi từ 10 đến 12 tuổi, trong những ngày giáp Tết này, còn có thêm các em học sinh trung học phổ thông dự luyện tập. Gần đây, tại thôn Trung Hải (xã Kỳ Hải), một đội hát múa sắc bùa cũng đã được thành lập với 8 thành viên đều là các cụ lão niên và đội đã ra mắt bằng một số buổi biểu diễn ở thôn. Đây là một tín hiệu phấn chấn trong công tác lưu giữ, bảo tàng những nét đẹp văn hóa nói chung, hát múa sắc bùa nói riêng của xã Kỳ Hải và cả huyện Kỳ Anh trong thời gian tới. Ông Bùi tiết hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh cho biết ngành văn hóa đang có kế hoạch từng bước khôi phục điệu hát dân gian độc đáo này. Nhiều địa phương đã mời một số nghệ nhân truyền nghề cho con cháu. Ngành giáo dục cũng đưa dạy hát sắc bùa vào trường chuẩn y các tiết ngoại khóa. Một mùa xuân mới lại về, khắp các thôn, xóm của xã Kỳ Hải nói riêng, huyện Kỳ Anh nói chung rộn ràng tiếng trống, tiếng đồng la, thanh tiền và giọng hát của các đội hát sắc bùa say sưa tập dượt những làn điệu chúc Tết, coi một năm mới mưa thuận gió hòa, giàu có hạnh phúc./.