Cú hích cho báo giới

Không quy định hệ số nhuận bút tối thiểu thực tiễn, Nghị định 61/2002/NĐ-CP về chế độ nhuận bút vận dụng lâu nay gây một số khó khăn và bất cập trong cách tính và đơn giá nhuận bút. Đơn cử như nhiều thể loại của báo hình không được quy định trong đó, khiến cho các "nhà đài" loay hoay khi chi báo thù lao. Thành thử, Nghị định 18 có hiệu lực thi hành từ 1/6 được coi là "thuốc" chữa những hạn chế của Nghị định 61. Phóng viên tác nghiệp tại một Kỳ họp của Quốc hội. Cục trưởng Cục Báo chí Hoàng Hữu Lượng cho biết: Nghị định 18 nêu rõ, đối tượng được hưởng nhuận bút, thù lao đối với tác phẩm báo in, báo điện tử gồm tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, nhà báo, biên tập viên, cơ quan báo chí, nhà xuất bản và các cơ quan Nhà nước... Khung nhuận bút cho báo chí chỉ quy định hệ số tối đa chứ không quy định hệ số tối thiểu. Bởi xuất hành từ thực tiễn của nhiều cơ quan báo chí, hệ số tối thiểu của khung nhuận bút tại Nghị định 61 là quá cao nên khó có khả năng chi trả. Khung nhuận bút tối đa cho tác phẩm báo in, báo điện tử được quy định hệ số tối đa nhân với 10% mức lương hướng cơ sở. Đối với tin, trả lời bạn đọc, tranh, ảnh hệ số tối đa là 10. Đối với loại thể chính luận, phóng sự, ký (một kỳ), bài phỏng vấn, sáng tác văn chương, nghiên cứu thì hệ số tối đa là 30. Riêng thể loại trực tuyến, hệ số tối đa là 50. Đối với tác phẩm báo nói, báo hình thì hệ số tối đa cho thể loại tin, giải đáp bạn đọc là 10; đối với thể loại chính luận, phóng sự, ký (một kỳ), bài phỏng vấn, sáng tác văn chương, nghiên cứu, chỉ dẫn khoa học giáo dục là 30 và tọa đàm, giao lưu là 50. “Nhuận bút khuyến khích” Một trong những cơ chế mới ở Nghị định 18 được nhiều người quan hoài là "nhuận bút khuyến khích" - tức khoản thù lao trả cho chất lượng nổi trội hay mức độ, công sức đầu tư lớn, sự sáng tạo của người thực hành, ngoài nhuận bút cố nhiên cho mỗi tác phẩm. Nghị định nêu rõ, tác giả của bản nhạc, của truyện tranh, phụ đề loại thể media hưởng từ 20 - 50% nhuận bút của tác phẩm đó. Tác giả bản dịch từ tiếng nước ngoài, tiếng dân tộc thiểu số sang tiếng Việt hoặc trái lại được hưởng từ 40 - 65% nhuận bút của tác phẩm cùng thể loại tương ứng bằng tiếng Việt. Tác giả của tác phẩm dành cho thiếu nhi, dân tộc thiểu số hưởng thêm 10 - 20%. Tác giả là người Việt Nam trực tiếp bằng tiếng nước ngoài, người Kinh viết trực tiếp bằng tiếng dân tộc thiểu số, người dân tộc thiểu số viết trực tiếp bằng tiếng của dân tộc thiểu số khác hưởng thêm 30 - 50%. Tác giả của tác phẩm thực hiện trong điều kiện khó khăn, nguy hiểm được hưởng thêm tối đa bằng mức nhuận bút của tác phẩm nhằm khuyến khích sáng tạo. Giới chuyên môn cho rằng, quy định về "nhuận bút khuyến khích" sẽ là "đòn bẩy" để các tác giả bỏ nhiều công sức hơn khai khẩn những đề tài khó. Mặt khác, nếu cơ chế cũ ấn định chi tiết về tài chính nhuận bút (thậm chí quy định cụ thể đến mức trần của từng tin) thì Nghị định 18 chỉ tạo khung pháp lý cơ bản để các báo linh hoạt vận dụng và quyết định cụ thể dựa trên chất lượng từng ấn phẩm. Văn bản này được cho là cú hích, tạo ra một cơ chế thông thoáng hơn về tài chính nhuận bút đối với các báo, đơn vị xuất bản hoạt động đốn bằng ngân sách quốc gia, do cơ quan chủ quản cấp. Trong khi đó, đối với cơ quan báo chí tự cân đối được kinh phí, Nghị định cũng tạo ra những cơ chế để các Tổng Biên tập "vững tâm" quản lý. Vì khi Nghị định 18 có hiệu lực, quỹ nhuận bút hàng năm của các báo hoạt động theo ngân sách quốc gia sẽ không bị đóng cứng trong khoản ngân sách mà còn được bổ sung từ các nguồn thu khác có sự đồng ý của cơ quan chủ quản. Còn với cơ quan báo chí tự cân đối kinh phí và có lãi do hoạt động báo chí và các hoạt động kinh tế tương trợ, Tổng Biên tập có thể tự quyết định mức hệ số nhuận bút của tác phẩm. Tổng Biên tập có thể trả cho tác giả cao hơn mức nhuận bút bình quân chung, miễn không quá quỹ nhuận bút cho phép. Ngoài ra, Nghị định 18 đảm bảo sự công bằng đối với những người tham dự thực hiện tác phẩm. Đây cũng là khung pháp lý để các cơ quan báo chí hoạt động đồng bộ.