Nhà văn Bão Vũ: Vó ngựa còn mài miệt đường xa

Nhà văn Bão Vũ. 1.Với nhà văn sinh năm Nhâm Ngọ (1942) này, tôi luôn tưởng tượng con đường đến với văn chương của anh bị kéo dài bởi anh cùng cỗ xe của mình lận đận trên cánh đồng cỏ xanh để chiêm nghiệm, suy tư và lần mò tìm ra dấu tích của con đường đi riêng của mình. Thực ra, Bão Vũ viết văn từ rất sớm. Truyện ngắn đầu tiên anh viết năm 19 tuổi (1961) với tiêu đề "Những đám mây" đã bị các tòa soạn tuần tự chối bỏ. Ấy thế rồi, 30 năm sau, cũng với truyện ngắn ấy được tác giả tu sửa lại, đổi tên thành "Truyện ngắn trước nhất", đã được in trên tuần báo Văn nghệ. Thậm chí sau đó truyện còn được tặng thưởng. Với sự xuất hiện truyện ngắn đầu tiên này của Bão Vũ, ở tuổi "ngũ thập tri thiên mệnh", anh được đánh giá là có dấu hiệu của một nhân tài "trẻ". Quả là xăm. Tuồng như đó là sự khởi đầu cho một hiện tượng đúng với nghĩa "Bão Vũ". Dồn dập trong những năm sau, cái tên Bão Vũ trở nên "hot" trên các trang truyện ngắn của những tờ báo văn chương danh giá trong nước. Nhiều người nói vui về việc "mắn đẻ" của Bão Vũ. Thậm chí có người nói anh tham viết, viết nhiều quá. Họ đâu biết rằng, Bão Vũ đã thầm lặng, hặm hụi viết suốt 30 năm. Anh cứ lần mò con đường riêng của mình, không giống bất cứ ai. Viết xong anh cất vào kho lưu trữ, cùng với những phác thảo bản vẽ kiến trúc - cái nghề kiếm cơm của mình. Sinh tiền, nhà văn lừng danh Vũ Bão, người có bút danh trùng với tên hèm của Bão Vũ (Bão Vũ tên thật là Vũ Bão), đã có những lời nhận xét vô cùng cảm kích về nhà văn lứa đàn em. Ông nhận định rằng, truyện ngắn của Bão Vũ luôn có điều gì đó buộc người đọc phải ngẫm, rằng Bão Vũ viết văn hay và trình bày là một người "có học". Sự xác nhận ấy thêm một lần nói lên sự nhẫn nại của Bão Vũ suốt ba mươi năm chuẩn bị cho sự "bùng nổ" của một đời văn. Có dịp tâm can về sự "lặng im" của mình trong suốt mấy chục năm, Bão Vũ cho biết, bấy giờ truyện gửi đi đâu có được in, nhưng đã thích viết là viết, anh mê mải sống trong hoài bão văn chương. Những câu chuyện cứ tuôn trào dưới ngòi bút của anh như một nhu cầu tự thân. Bố mất sớm, mẹ đi bước nữa, mới 9 tuổi cậu bé Vũ Bão (ở đây, xin được gọi bằng tên thật) đã nuôi mộng ước văn học. Đam mê sáng tác thơ văn, song vì mưu sinh, cậu phải chọn lọc nghề kiến trúc. Cuộc sống đầy toan lo vất vả nhưng anh chàng kiến trúc sư Vũ Bão không hề sao lãng việc sáng tác. Anh đọc "như điên", viết như "lên đồng". Ngày đi làm đêm viết. Hết trang này đến trang khác. Truyện ngắn này vừa xong đã lại có một đề cương mới. Tác phẩm viết xong xếp đấy. Hiếm ai có lối làm việc như chàng kiến trúc sư này. Nhiều người cho là anh bị "ngộ" chữ. Bìa tập truyện ngắn "Thung lũng ngàn sương" của nhà văn Bão Vũ. Phải thừa nhận, chính vốn sống tích lũy được trong những ngày tháng cần lao trên các công trường ở Hải Phòng đã giúp cho Vũ Bão rất nhiều trong quá trình sáng tạo. Hàng chục nhân vật được nhà văn chưng cất từ những nguyên mẫu có thật ở ngoài đời. Đó là những hình tượng văn chương hết sức sống động. Và rồi, sau hàng chục năm, cái tên kiến trúc sư Vũ Bão vốn đã nổi tiếng với những công trình như Cung Văn hóa Hữu nghị Việt - Tiệp, Cung Văn hóa Thiếu nhi thành thị, Thư viện Hải Phòng… thì đến nay phải nhường cho cái tên Bão Vũ (anh phải đổi để khỏi trùng với bút danh đã chọn từ lâu của nhà văn Vũ Bão) bắt đầu nổi như cồn với những tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết. Sự cầm cố của Bão Vũ đã được đền đáp. Năm 1999, anh được hấp thu vào Hội Nhà văn Việt Nam, được gọi là "nhà văn trẻ" dù rằng khi ấy đã ở tuổi 57. 2. Giờ đây cái biệt danh "nhà văn trẻ" đã lui vào kí vãng đối với Bão Vũ. Bởi lẽ đã hơn 20 năm, hành trang trong cỗ xe ngựa của anh không chỉ còn là những bản thảo đang viết dở mà đó còn là gánh nặng của những mạng đã được gửi trao. Giờ đây ngoảnh lại, có nhẽ Bão Vũ cũng bất ngờ với chính mình khi ban sơ, anh không lấy văn học làm nghề mưu sinh nhưng nó lại giúp anh đạt được những điều mà nhiều nhà văn có ước cũng không dễ có được. Ít người biết rằng, nhà văn Bão Vũ bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình bằng… thơ. Sáng tác trước nhất của anh được in là một bài thơ. Cuốn sách được in trước nhất của anh (chung với hai tác giả nữa, do NXB Hải Phòng ấn hành năm 1997) cũng là một tập thơ. Sau này, dù đã nổi tiếng với truyện ngắn thì duyên nợ với thơ của Bão Vũ tuồng như vẫn không dứt. Khi sáng tác truyện ngắn, nếu xúc cảm dâng trào là thể nào anh cũng đưa mấy câu thơ vào. Tỉ như truyện ngắn "đào nương" in ở tập san Văn nghệ Quân đội vào dịp đầu xuân 2013, rốt cục nhà văn Bão Vũ cũng "chêm" được mấy câu thơ hay vào loại "tuyệt cú" của mình: " Hát cho đến cạn dòng sông/ Cho non phải lở cho lòng phải đau/ Hát cho nét nguyệt thôi chau/ Cho long lanh nước cho màu phải tươi ". Về chuyện này, có lần nhà thơ Mai Văn Phấn đã kể: Có người không biết hỏi Bão Vũ chép thơ ở đâu vậy? Bão Vũ đã trả lời một cách hóm hỉnh rằng: "Của nhà làm được, thôi thì tự nấu lấy cho nó lành". Bão Vũ nói một cách khiêm tốn vậy thôi, chứ không ít khổ thơ ngẫu cảm ấy của anh đã làm giật mình khối anh trong giới làm thơ. Chính thi sĩ Mai Văn Phấn cũng đã từng giãi tỏ với Bão Vũ rằng anh thèm được… ký tên dưới những câu thơ ấy. Thật đúng là tri kỉ tri kỷ giữa hai thiên tài văn học đất Cảng. Tính đến nay, nhà văn Bão Vũ đã cho in 14 tập truyện ngắn và tiểu thuyết. Ấy là chưa kể 12 kịch bản điện ảnh và truyền hình. Như vậy, trung bình mỗi năm anh cho ra đời hai tác phẩm, quả cũng là một "kỷ lục" đối với giới nhà văn nước ta. Cuốn "Mây núi Thái Hàng" của Bão Vũ do NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 1999 đã được nhận Giải thưởng thường niên của Hội Nhà văn Việt Nam. Thậm chí tập truyện ngắn này còn được đề cử dự giải văn học ASEAN năm 2000. Ngoài giải thưởng của Hội Nhà văn, Bão Vũ còn được nhận nhiều giải thưởng ở Trung ương và địa phương cho những tập truyện ngắn và tiểu thuyết xuất bản sau đó. Nhân nhắc đến giải thưởng, Bão Vũ cho hay, một trong những giải thưởng mà anh nhớ nhất là giải nhất truyện ngắn "Trầu têm cánh phượng" anh được Báo Người Hà Nội trao năm 1996. Đó là giải nhất văn chương trước nhất trong đời văn của Bão Vũ, nhưng vì phải đi công trình xa, tác giả không thể về nhận giải thưởng được. Để cho lễ trao giải thưởng không bị "hẫng", Ban tổ chức đã bố trí một người "đóng thế" Bão Vũ để nhận giải thay anh, tất nhiên là Ban tổ chức có công khai cho toàn thể mọi người biết rõ rằng người lĩnh hộ giải đây không phải là "nhà văn trẻ" Bão Vũ. Nghe thông báo, mọi người cười rộ, rất vui. Hóa ra việc "đóng thế" nhà văn đơn giản hơn người ta tưởng, không cần phải bay nhảy hay nhào lộn gì như diễn viên đóng thế trong phim hành động. Quả là kỷ niệm vui khó quên đối với nhà văn Bão Vũ. Mới đây, trong luận văn thạc sĩ về truyện ngắn của Bão Vũ, nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phương (Đại học Sư phạm Vinh) cũng đã nhắc đến truyện ngắn được trao giải nhất này của Bão Vũ, như thể một đại diện cho phong cách viết lãng mạn nguyện vọng, hòa trộn thủ pháp giữa ảo và thực đã hình thành về nghệ thuật viết truyện ngắn của Bão Vũ. Đúng như nhà văn Trung Trung Đỉnh, trong tiểu luận phê bình mang tiêu đề "Bão Vũ, nhà văn của cái có thể" đã viết: "Cái chấp chới giữa hiện thực đời sống và hiện thực ảo do cái có thể tạo nên ở các nhân vật của Bão Vũ cũng hồn nhiên như khát vọng không nguôi của tác giả, và chính nó làm nên giọng văn hồn hậu của ông". 3. Nhìn lại hành trang văn chương trên cỗ xe ngựa vạn dặm đường dài của mình, nhà văn Bão Vũ đã tâm can một cách thật tâm: "Mình đến với văn học không phải để lập danh hay vì sự ham muốn trợ thời, mà là định mệnh". Nghe Bão Vũ nói đến hai chữ "định mệnh", tôi chợt nhớ mới đây, nghe bạn bè dưới Hải Phòng đồn rằng nhà văn Bão Vũ đã đi "ở ẩn". Có nhẽ anh đóng cửa để viết tiểu thuyết? Trước đây tôi biết anh ít xúc tiếp với mọi người, không thích sự rầm rĩ, và chỉ thầm lặng viết. Trong bài hát "Đóa hoa vô thường" của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có câu: "Từ đó trong hồn ta ơi tiếng chuông não nùng, ngựa hý vang đường xa, vọng suốt đất trời kia". Tiếng nhạc ngựa nghe da diết làm sao. Tôi lại liên quan tới cỗ xe ngựa của Bão Vũ cũng đang đấu cuộc hành trình mới của mình khi vượt qua thảo nguyên văn học. Lối đi đã thành đường. Chân mây hiện lên đây kia…